Қасқабас тауы

Алматыдағы Қасқабас тауына баратын бағыт қала маңында толыққанды тау жорығын жасағысы келетін әрі ұзақ көтерілу мен үлкен биіктік жинауға дайын туристерге арналған. Соқпақ экобекет пен «Сұңқар» демалыс орталығының жанынан басталып, орманды жотаға көтеріледі. Қасқыр тауы мен Қасқыр асуы арқылы өтіп, биіктігі 2932 метр болатын Қасқабастың ашық шыңына апарады.

Түсу жолы басқа жақпен өтеді. Шыңнан Қасқабас асуына қайтып, аттас шатқалға түсу керек. Одан әрі бұлақ аңғарымен Проходное шатқалындағы жолға шығасыз. Бұл жол Алма-Арасанға апарады. Бағытты аяқтау үшін төмен қарай бұрылып, ГЭС-2 аялдамасына дейін жүру қажет.

Мұндай бағыт көтерілген жолмен кері қайтпауға мүмкіндік береді. Бір күнде қатысушылар қылқанжапырақты орманнан, алма бақтарынан, ашық жоталардан, екі шыңнан, бірнеше асудан және адам аз жүретін шатқалдан өтеді.

Қасқабас тауы қайда орналасқан?

Қасқабас тауы Іле Алатауындағы Қарғалы шыңының солтүстік сілемінде орналасқан. Жота Қарғалы және Проходное шатқалдарының су алаптарын бөліп тұрады. Шығыс жағында ГЭС-2 мен Алма-Арасан арасындағы жолға шығатын Қасқабас шатқалы бар.

Қазіргі туристік карталарда негізгі шыңның биіктігі шамамен 2930-2932 метр деп көрсетілген. Ескі сипаттамаларда 2800 метр белгісі кездеседі. Себебі жақын маңда ершікпен жалғасқан, бір-біріне ұқсас екі ормансыз төбе бар. Бұрын Қасқабас атауы көбіне төменірек шыңға немесе жотадағы жеке нүктеге қатысты қолданылған.

Ең жоғары нүктесі 2932 метр болатын бағытты өту үшін жотамен шың белгісі орнатылған жоғарғы нүктеге дейін бару керек. Мақсат негізгі шың болса, алғашқы ашық төбеде тоқтап қалмаған жөн.

Атауды қазақ тіліндегі «қасқа бас» тіркесімен байланыстырады. Ол таудың сыртқы көрінісін дәл сипаттайды. Жоғарғы бөлігінде биік ағаштар жоқтың қасы, сондықтан ол орманды беткейлердің үстінен айқын көрінеді.

«Сұңқардан» Қасқабас пен ГЭС-2-ге дейін неше шақырым?

«Сұңқар» демалыс орталығынан Қасқыр соқпағы арқылы Қасқабас шыңына көтеріліп, одан әрі шатқалмен ГЭС-2 аялдамасына түсетін бағыттың ұзындығы шамамен 15-17 км.

Бұл әдеттегі барып-қайту бағыты емес. Басталатын және аяқталатын орындары әртүрлі:

• басталуы - Алма-Арасан экобекеті мен «Сұңқар» демалыс орталығы;

• аяқталуы - ГЭС-2 аялдамасы;

• ең биік нүктесі - Қасқабас тауы, 2932 м;

• көтерілу - Қасқыр соқпағы арқылы;

• түсу - Қасқабас шатқалы арқылы;

• шатқалдан шығу - Алма-Арасанға апаратын жолға;

• жолға шыққаннан кейінгі бағыт - төмен, ГЭС-2 жаққа.

Бағыттың негізгі сипаттамалары

Бағыт Алматы маңындағы кейбір танымал жорықтардан қысқа, бірақ үлкен биіктік жинау оны физикалық тұрғыдан ауыр етеді. Жалпы қашықтыққа қарағанда топтың қарқыны жорық ұзақтығына көбірек әсер етеді.

Қасқыр соқпағы арқылы Қасқабас тауына баратын бағыт қандай?

Бағыт сипаты әртүрлі екі бөліктен тұрады. Көтерілу негізінен жоталар мен ашық беткейлер арқылы өтеді. Түсу жолы Қасқабас бұлағының аңғарымен жүреді, мұнда соқпақты кей жерлерде шөп басып кетеді немесе ол мүлде жоғалады.

Экобекет пен «Сұңқар» демалыс орталығы жанынан басталу

Жаяу бөлік Алма-Арасан экобекетінің жанынан басталады. Одан әрі «Сұңқар» демалыс орталығы маңындағы жүруге рұқсат етілген соқпаққа шығу керек. Аумақтан өту тәртібі өзгеруі мүмкін, сондықтан көрсеткіштер мен қызметкерлердің талаптарын сақтау қажет.

Жабық қақпалар мен қоршаулардан асып өтуге болмайды. Әдеттегі жол жабық болса, жеке немесе қызметтік аумақтан өтпей, рұқсат етілген айналма жолды пайдалану керек.

Демалыс аймағынан кейін соқпақ алма бақтарына кіріп, тез көтеріле бастайды. Алғашқы шақырымдар орманды беткеймен өтеді. Осы бөліктің өзінен Көкшоқы елді мекені мен Үлкен Алматы шатқалының төменгі жағы көрінеді.

Қасқыр тауына көтерілу

Соқпақ біртіндеп жотаға шығып, оңтүстікке бұрылады. Шамамен 3,5-4 км-ден кейін биіктігі 2305 метрге жуық Қасқыр тауына жетеді.

Қасқыр тауы - оңтүстік беткейі ашық, шағын орманды шың. Мұнда алғашқы ұзақ аялдаманы жасауға болады. Ауа райы жақсы болса, Қарғалы, Қасқабас, Проходное және Үлкен Алматы шатқалдары көрінеді.

Қасқыр тауынан Үлкен Алматы шыңы да жақсы көрінеді. Алайда Қасқабас одан әрі әрі жоғары орналасқан, сондықтан Қасқыр тауы бұл жорықтың соңғы нүктесі емес.

Демалыстан кейін бағыт оңтүстікке қарай жалғасады. Алдымен соқпақ аздап төмендейді. Күшті жоспарлағанда мұны ескерген жөн.

Қасқыр тауы және Қасқыр асуы

Қасқыр тауынан шамамен 130-150 метр төмен түсу керек. 1-1,5 км-ден кейін бағыт шамамен 2150-2170 метр биіктіктегі Қасқыр асуына шығады.

Асуда бірнеше бағыт түйіседі. Бір соқпақ Қасқабас шатқалына түседі. Екіншісі беткей мен жота бойымен Қасқабас асуына қарай жалғасады. Шыңға көтерілу үшін екінші бағытты таңдау қажет.

Осы айрықта қателессеңіз, ерте төмен түсіп кетесіз. Жорыққа дейін GPS-тректі сақтап, асуларды жеке нүктелер ретінде белгілеу керек.

Асудан кейін қайтадан ұзақ көтерілу басталады. Соқпақ орман шетімен өтіп, шөпті беткейлерді кесіп өтеді де, біртіндеп биігірек жотаға шығарады.

Қасқабас асуы және соңғы көтерілу

Қасқабас асуының биіктігі шамамен 2570 метр. Одан негізгі шыңға дейін шамамен 1-1,5 км қалады.

Соңғы бөлік ашық жотамен өтеді. Алдымен соқпақ шағын үстіртті кесіп өтіп, аралық төбеге шығады. Аздап төмендегеннен кейін соңғы көтерілу басталады.

Осы тұстан шың анық көрінеді. Ашық ауа райында бағдарлау қиын емес, бірақ тұманда ашық жотадағы айқын бағдарлар жоғалады.

Қасқабас тауының биіктігі - 2932 метр. Шыңнан Проходное және Қарғалы шатқалдары, Қарғалы мен Каменский шыңдары, Үлкен Алматы шыңы және қала орналасқан жазық көрінеді.

Шыңдағы аялдаманы 20-30 минутпен шектеген дұрыс. Шатқал арқылы түсуге бірнеше сағат қажет, ал орманды аңғарда ашық жотаға қарағанда ертерек қараңғыланады.

Қасқабас шатқалы арқылы түсу

Шыңнан бағыт Қасқабас асуына қайтады. Одан әрі солтүстік-шығысқа қарай Қасқабас шатқалына түсу керек.

Түсудің жоғарғы бөлігі шөпті, кей жерлері тасты беткеймен өтеді. Соқпақ жотадағы жолға қарағанда нашар көрінеді. Жазғы биік шөптің арасында оны ашық ауа райында да жоғалтып алуға болады.

Төменірек Қасқабас бұлағы пайда болады. Соқпақ бір жағадан екінші жағаға ауысып, шатқал түбімен төмендейді. Тайыз өткелдер, лайлы жерлер және құлаған ағаштар кездесуі мүмкін.

Шатқалда биік шөп, қалақай және теріні тітіркендіретін өсімдіктер бар. Ұзын шалбар мен жеңі ұзын киім киген дұрыс. Бейтаныс өсімдіктерге қол тигізбеңіз.

Бірнеше шақырымнан кейін соқпақ кеңейіп, ескі топырақ жолға ұқсай бастайды. Одан әрі жекелеген құрылыстардың жанынан өтіп, Проходное шатқалындағы асфальт жолға шығады.

Жолға шығу және ГЭС-2 маңында аяқтау

Қасқабас шатқалы Алма-Арасанға апаратын жолға шығарады. Бағытты ГЭС-2 маңында аяқтау үшін асфальтқа шыққан соң төмен қарай бұрылу керек.

Аялдамаға дейін шамамен 1-2 км қалады. Бұл бөлік жеңіл көрінгенімен, ұзақ түсуден кейін аяқ шаршайды. Жолмен жүретін осы аралықты жалпы қашықтыққа бірден қосып есептеу қажет.

Бағыт ГЭС-2 аялдамасында аяқталады. Оны №28 автобустың соңғы аялдамасымен де байланыстырады. Жорық алдында көліктің қазіргі кестесін тексеріп, кері қайтудың қосалқы нұсқасын ойластырған жөн.

Қасқабасқа жорық қаншалықты күрделі?

Бұл жорық күрделі біркүндік бағыттарға жатады. Негізгі себептері - шамамен 1500 метр биіктік жинау, аралық түсулерден кейін қайта көтерілу және шатқалдың жоғарғы бөлігіндегі нашар көрінетін соқпақ.

Бағытта үнемі арқан қажет болатын міндетті жартасты бөліктер жоқ. Жазғы құрғақ жағдайда оны жаяу өтуге болады. Дегенмен техникалық өрмелеудің болмауы бағыттың жеңіл екенін білдірмейді.

Қатысушы 1200 метрден астам биіктік жинайтын 15-20 км бағыттарды сенімді өте алуы керек. Тік топырақ беткейлермен, орман соқпақтарымен және шөпті жоталармен жүру тәжірибесі маңызды.

Бағыттың әртүрлі нүктеде басталып, аяқталуы қосымша қиындық туғызады. Шыңнан кейін бастапқы орынға тез қайту мүмкін емес. Топ шатқалмен жолға дейін түсуі немесе жотаға қайта көтерілуі керек.

Жаңадан бастаушыларға Қасқыр асуы маңындағы айрықтар мен Қасқабас шатқалының жоғарғы бөлігін білетін адаммен бірге барған дұрыс.

Қасқабасқа баратын қай бағытты таңдаған дұрыс?

Қасқыр соқпағымен көтеріліп, Қасқабас шатқалымен түсу ең алуан көріністерді қамтиды. Алайда бұл бағытты тек құрғақ ауа райында өткен жөн.

Қатты жаңбырдан кейін шатқалмен түсу жолы тайғақ болады. Мұндай жағдайда Қасқыр соқпағымен қайтқан немесе негізгі шыңға көтерілуден бас тартқан қауіпсіздеу.

Қасқабас тауына қашан барған дұрыс?

Бір нүктеден екіншісіне өтетін бағыт үшін қолайлы кезең - жоғарғы беткейлерде тұрақты қар жамылғысы жоқ маусымнан қазанға дейінгі уақыт. Мамырда өту мүмкіндігі қалған қар мен көшкін жағдайына байланысты.

Қыста және ерте көктемде шатқалдың жоғарғы бөлігінде қар жиналуы мүмкін. Орман мен шөпті беткейлер көшкін қауіпсіздігіне кепілдік бермейді. Жазғы бағыт сипаттамасын жағдайды бөлек бағаламай қысқы жорыққа қолдануға болмайды.

Маусымда соқпақтарды биік шөп тез басады. Шілде мен тамызда негізгі қиындықтар - ашық жотадағы ыстық және шатқалдан шыққаннан кейін судың аздығы. Күзде күн қысқарады, ал таңертең көлеңкелі жерлерде мұз болуы мүмкін.

Жорықты таңертең ерте бастаған дұрыс. Шатқалдың жоғарғы бөлігін жарықта өту үшін шыңға 09:00-ге дейін жеткен жөн.

Бағытта суды қайдан алуға болады?

Қасқыр жотасында және шың маңында сенімді су көздері жоқ. Су Қасқабас шатқалында кездеседі, бірақ оның сапасы тұрақты тексерілмейді.

Бүкіл көтерілуге жететін су қорын өзіңізбен алып шыққан дұрыс. Жылы ауа райында қатысушылардың көбіне кемінде 2-3 литр қажет болады. Нақты мөлшері температураға, қарқынға және жеке қажеттілікке байланысты.

Бұлақ суын сүзу, қайнату немесе залалсыздандыру керек. Судың мөлдір болуы оның қауіпсіз екенін дәлелдемейді. Аңғардың жоғары жағында жануарлар болуы мүмкін.

Тамақты бірнеше шағын бөлікке бөліп ішкен ыңғайлы. Шыңда ұзақ түстену шатқалға кеш түсіп кету қаупін арттырады.

Қасқабас жорығына не алу керек?

Табаны бедерлі треккинг етігі немесе кроссовка қажет. Қалаға арналған тегіс табан құрғақ шөпте, лайда және тік топырақ беткейде нашар ұстайды.

Треккинг таяқтары ұзақ түсу кезінде тізеге түсетін күшті азайтады. Сондай-ақ желден қорғайтын күрте, жылы қабат, жаңбырлық, қолғап, аяқ киімге тағылатын мұзға қарсы құралдар және бас киім қажет.

Рюкзакта дәрі қобдишасы, маңдай шамы, қуатталған телефон, пауэрбанк және офлайн-карта болуы керек. Шатқалда байланыс тұрақсыз болуы мүмкін.

Жаздың өзінде қосымша жылы киім алған жөн. Шың мен қаладағы температура, жел және жауын-шашын мөлшері әртүрлі болуы мүмкін.

Жолда қандай қызықты жерлерді көруге болады?

Бағыт бірнеше табиғи белдеуден өтеді. Төменде алма бақтары мен жапырақты ағаштар кездеседі. Жоғарыда қылқанжапырақты орман басталып, біртіндеп ашық шөпті беткейлерге ауысады. Таңертең ерте жабайы қабандарды көруге болады.

Қасқыр тауынан бірден бірнеше көршілес шатқал көрінеді. Қасқабасқа жақындағанда ұзын суайрық жота ашылып, Іле Алатауының солтүстік сілемдерінің құрылымын байқауға болады.

Шыңнан Қарғалы және Каменский шыңдары, Үлкен Алматы шыңы, Проходное шатқалы мен Алматы жақсы көрінеді. Ашық күнде қала көрінісі ағашсыз дерлік шыңмен айқын контраст жасайды.

Қасқабас шатқалы Үлкен Алматы көліне және Алма-Арасанға апаратын танымал бағыттардан әлдеқайда тыныш. Мұнда жылқыларды, сиырларды және жабайы жануарлардың іздерін кездестіруге болады. Жануарларға тым жақындамаңыз және оларды тар соқпақтан қууға тырыспаңыз.

Қорытынды

Алматыдағы Қасқабас тауына жорық - ұзындығы шамамен 15-17 км, биіктік жинауы 1600 метрге дейін жететін күрделі бағыт. Ең қисынды жол «Сұңқардан» Қасқыр соқпағымен 2932 метрлік шыңға көтеріліп, кейін Қасқабас шатқалы арқылы жолға және ГЭС-2 аялдамасына түседі.

Пайдаланылған дереккөздер

Іле-Алатауы ұлттық паркінің туристік бағыттар тізілімі - gov.kz, №214 бағыт