Турист шыңы

Алматыдағы Турист шыңы - Іле Алатауындағы салыстырмалы түрде қолжетімді биік тау шыңдарының бірі. Дегенмен мұндағы қолжетімділік шартты ұғым. Ғарыш станциясынан шыңға дейін шамамен 2,6-2,7 км ғана қалады. Бірақ «Эдельвейс» маңынан басталған толық бағыт 30 км-ге дейін созылып, биіктік жинауы 2000 метрден асатын ұзақ өрлеуге айналады.

Бағыт Үлкен Алматы шатқалындағы үш танымал орынды біріктіреді: Үлкен Алматы көлі, Жосалы-Кезең асуы және туристер Ғарыш станциясы деп атайтын биік таулы ғылыми станция. Соңғы бөлік тік тасты-шөпті беткеймен және сусымалы тастармен өтеді.

Жазғы құрғақ ауа райында стандартты бағытта әдетте техникалық өрмелеу қажет емес. Алайда 3954 метр биіктік, қозғалмалы тастар және тез өзгеретін ауа райы жақсы дайындықты талап етеді. Қар жауғаннан кейін әдеттегі соқпақ қарлы-мұзды бағытқа айналуы мүмкін.

Турист шыңы қайда орналасқан?

Турист шыңы Іле Алатауының Үлкен Алматы сілемінде орналасқан. Оның теңіз деңгейінен биіктігі - 3954 метр.

Шың Үлкен Алматы шыңынан оңтүстікке қарай орналасқан. Олардың арасында ғарыш сәулелерін зерттейтін биік таулы ғылыми станция жұмыс істейтін Жосалы-Кезең асуы бар. Туристер бұл станцияны Ғарыш станциясы деп атайды.

Шыңның солтүстік беткейі асуға қарайды және стандартты жаяу көтерілу үшін пайдаланылады. Басқа жағынан тау массиві Алматы-Алагирдің биік таулы бөліктерімен және көршілес шыңдармен жалғасады.

Турист шыңын биіктігі шамамен 3680 метр болатын Үлкен Алматы шыңымен шатастырмау керек. Бұл екі бөлек шың. Биік таулы аймақтың басқа бөлігінде Туристский асуы да бар. Турист шыңына апаратын стандартты бағыт Жосалы-Кезең асуынан басталады.

Екінші экобекеттен Турист шыңына дейін неше шақырым?

«Эдельвейс» демалыс аймағының жанындағы екінші экобекеттен Турист шыңына дейін барып-қайту қашықтығы шамамен 25-30 км. Бір бағытта шамамен 15 км жүру қажет.

Қысқа соқпақтар мен қолжетімді төте жолдарды пайдаланғанда қашықтық шамамен 25-30 км болуы мүмкін. Тау жолының барлық ирелеңдерін айналмай өтіп, жабық бөліктерді айналып және бұрылыстарды қысқартпай жүргенде жалпы қашықтық 37-39 км-ге жақындауы мүмкін.

Бағыттың негізгі көрсеткіштері

Көрсетілген қашықтық шамамен берілген. GPS құрылғылары сигнал сапасына, ирелең жолдарды қысқартуға және кіру тәртібі шектеулі нысандарды айналып өтуге байланысты әртүрлі нәтиже көрсетуі мүмкін.

Үлкен Алматы көлі арқылы Турист шыңына баратын бағыт қандай?

Негізгі бағыт:

Екінші экобекет - «Эдельвейс» демалыс аймағы - су құбырының бойындағы соқпақ - Үлкен Алматы көлі - Ғарыш станциясына апаратын жол - Жосалы-Кезең асуы - Турист шыңы - сол жолмен кері қайту.

Бағытты үш үлкен бөлікке бөлуге болады. Бірінші бөлік Үлкен Алматы көліне апарады. Екіншісі көлден Ғарыш станциясына көтеріледі. Үшіншісі тікелей шыңға шығатын өрлеуден тұрады.

Екінші экобекет - Үлкен Алматы көлі

Жаяу бөлік «Эдельвейс» маңындағы екінші экобекет пен шлагбаумнан басталады. Осы жерден су құбырына шығып, Үлкен Алматы көліне қарай көтерілу керек.

Құбыр бойындағы соқпақ автокөлік жолынан қысқа, бірақ едәуір тік. Бағытта металл баспалдақтар, тасты бөліктер және ирелең жолмен қиылыстар кездеседі. Құбырдың үстімен жүруге тырыспай, оның жанындағы соқпақты пайдаланған қауіпсіздеу.

Жаңбырдан кейін баспалдақтар, тастар және топырақ тайғақ болады. Қыста және ерте көктемде тік беткейде қар мен мұз болуы мүмкін. Мұндай жағдайда ирелең жол ұзағырақ болғанымен, кейде қауіпсіздеу.

Екінші экобекеттен Үлкен Алматы көлі маңына дейінгі қашықтық шамамен 7-9 км. Биіктік жинау шамамен 600 метрге жетеді.

Үлкен Алматы көлі шамамен 2511 метр биіктікте орналасқан. Көл ауызсу көзі ретінде пайдаланылады, сондықтан суға түсуге, шомылуға және жағалаудағы жабық аумақтарға кіруге болмайды.

Үлкен Алматы көлі - Жосалы-Кезең асуы

Үлкен Алматы көлінен бағыт ұзын ирелеңдермен биіктік жинайтын жол арқылы жалғасады. Жол биік таулы ғылыми нысандардың жанынан өтіп, Жосалы-Кезең асуына шығады.

Бұл бөлікте көл біртіндеп төменде қалады. Әр бұрылыстан Советов шыңына, Озерный шыңына және айналадағы жоталарға жаңа көріністер ашылады.

Үлкен Алматы көлінен Ғарыш станциясына дейінгі қашықтық таңдалған төте жолдарға байланысты шамамен 5-7 км. Биіктік жинау 800 метрден асады.

Жол жақсы болғандықтан көтерілу жеңіл көрінуі мүмкін, бірақ ол 2500 метрден жоғары өтеді. Қарқынды бірқалыпты ұстау керек. Ғарыш станциясына дейін тым жылдам жүру соңғы беткейге қалатын күшті азайтады.

Ғылыми станциялар мен шекаралық бақылау маңында белгіленген өту тәртібін сақтау қажет. Әр қатысушы жеке куәлігінің түпнұсқасын алып жүруі керек. Кіру ережелері өзгеруі мүмкін, сондықтан оларды жорық алдында тексеріңіз.

Ғарыш станциясы - Турист шыңы

Ғарыш станциясы Жосалы-Кезең асуында, шамамен 3330-3340 метр биіктікте орналасқан. Турист шыңына негізгі көтерілу осы жерден басталады.

Шыңға дейінгі бір бағыттағы қашықтық шамамен 2,6-2,7 км. Биіктік жинау 630-660 метрге жетеді.

Соқпақ солтүстік беткеймен көтеріледі. Алдымен ол тасты-шөпті жермен өтеді, кейін тік болып, сусымалы беткейге шығады. Соқпақ барлық жерде анық көрінбейді. Кейде ол тастар арасындағы іздер тізбегі сияқты ғана байқалады.

Сусымалы бөлікте қатысушылар арақашықтықты сақтауы керек. Бірінің дәл астында бірі тығыз топпен жүруге болмайды. Аяқпен қозғалған тас жылдамдық жинап, төмендегі адамды жарақаттауы мүмкін.

Шыңға жақындаған сайын көлбеулік біртіндеп азаяды. Соңғы бөлік ірі тас блоктарының үстімен өтеді. Тұманда дұрыс бағытты жоғалту оңай, сондықтан офлайн GPS-трек алдын ала сақталуы керек.

Ғарыш станциясы мен Үлкен Алматы көліне түсу

Көтерілген жолмен кері түскен дұрыс. Беткейді төте кесуге әрекет жасау тік әрі қозғалмалы сусымалы бөлікке алып келуі мүмкін.

Ғарыш станциясына қайтқаннан кейін Үлкен Алматы көліне дейін ұзақ түсу басталады. Мұнда қарқынды бақылау маңызды. Ұзақ жорықтардағы жарақаттардың көбі көтерілу кезінде емес, қатысушылар шаршап, зейінін жоғалтатын түсу кезінде болады.

Үлкен Алматы көлінен бағыт су құбыры мен екінші экобекетке қайтады. Қараңғыда тік баспалдақтар мен тастардан ерекше сақтықпен өту керек. Әр қатысушының жеке маңдай шамы болуы қажет.

Қашықтық қандай бөліктерден тұрады?

Сандарды жүз метрге дейінгі дәлдікпен қосуға болмайды. Құбырға шығудың және ирелең жолдардан өтудің әртүрлі нұсқалары бөлек нәтиже береді.

Турист шыңына жорық қаншалықты күрделі?

Ғарыш станциясынан басталғанда Турист шыңы салыстырмалы түрде қолжетімді саналады. Бірақ екінші экобекеттен өтетін бағыт жалпы қашықтығы мен биіктік айырмасына байланысты күрделі өрлеуге жатады.

Негізгі күш соңғы көтерілу басталғанға дейін жұмсалады. Жосалы-Кезеңге жеткен кезде қатысушы 12 км-ден астам жүріп, шамамен 1400 метр биіктік жинайды. Одан кейін 4000 метрге жуық биіктікке апаратын тік беткей қалады.

Бағыт тауға тұрақты шығатын және 2000 метрден астам биіктік жинаумен 30 км-ден артық жүре алатын адамдарға арналған. Өрлеу алдында ұзындығы 20-25 км болатын бірнеше дайындық жорығын жасаған пайдалы.

Қарсыз әрі құрғақ жағдайда стандартты бағыт арқанды тұрақты пайдалануды қажет етпейді. Дегенмен бұл оны жеңіл серуенге айналдырмайды. Қар, мұз, найзағай немесе қатты жел көтерілу сипатын толығымен өзгерте алады.

Жоғарғы беткей қалың қармен жабылса, тиісті жабдықсыз және дағдысыз жүруді жалғастыруға болмайды.

Өрлеу алдында биіктікке бейімделу қажет пе?

Алдын ала бейімделу ұсынылады. Бір күнде қатысушы шамамен 1900 метрден 3954 метрге көтеріледі, сондықтан ағза әрдайым жаңа биіктікке бейімделіп үлгермейді.

Жақсы физикалық дайындық төзімділікті арттырады, бірақ биіктікке байланысты сырқаттанудан қорғайтынына кепілдік бермейді. Әр адамның биіктікке реакциясы әртүрлі.

Жорық алдында 3000-3500 метрге бірнеше дайындық жорығын жасаған пайдалы. Тағы бір нұсқа - өрлеуге дейін 2450-2750 метр биіктікте екі немесе үш түн өткізу.

Биіктікке байланысты сырқаттанудың ықтимал белгілері: күшейіп бара жатқан бас ауруы, жүрек айну, бас айналу және әдеттен тыс әлсіздік. Жағдай нашарласа, жоғары көтерілуді жалғастыруға болмайды.

Қимыл үйлесімінің бұзылуы, сананың шатасуы немесе тыныштық кезіндегі ентігу дереу төмен түсуді және шұғыл көмекке жүгінуді талап етеді. Биіктікке арналған дәрілерді тек дәрігермен кеңескеннен кейін қабылдау керек.

Бағытты неше күнде өткен дұрыс?

Күшті әрі биіктікке бейімделген топ бағытты бір ұзақ күнде өте алады. Ол үшін ерте бастау, нақты кесте және кері бұрылудың шекті уақыты қажет.

Біркүндік жорық әдетте 13-17 сағатқа созылады. Топ баяу жүрсе немесе ұзақ аялдаса, қайту қараңғы түскеннен кейін болуы мүмкін.

Екі күндік нұсқа асықпай жүруге мүмкіндік береді. Бірінші күні Ғарыш станциясына көтеріліп, демалып, рұқсат етілген жерде түнеуге болады. Келесі күні топ шыңға көтеріліп, лагерьге қайтады да, «Эдельвейске» түседі.

3300 метрден жоғары жерде түнеу үшін жылы жабдық және биіктікке алдын ала бейімделу қажет. Ғылыми станция маңында орналасу мүмкіндігін алдын ала келісу керек.

Неліктен ерте шығу керек?

Таңертең ерте шығу көтерілу мен қайтуға жеткілікті уақыт қалдырады. Биік тауда түстен кейін жел жиі күшейіп, бұлт жиналады және найзағай ықтималдығы артады.

Біркүндік бағытта жаяу бөлікті таң атпай бастау керек. Ғарыш станциясынан таңертең өтіп, шыңға 12:00-13:00-ден кешікпей жеткен жөн.

Жолға шығар алдында топ кері бұрылудың шекті уақытын белгілейді. Қатысушылар шыңға белгіленген уақытта жете алмаса, қалған қашықтыққа қарамастан түсуді бастайды.

Суретке түсу мен ұзақ демалыс жарық уақыттың қорын азайтпауы керек. Шыңнан екінші экобекетке дейін шамамен 17 км қалады.

Турист шыңына қашан барған дұрыс?

Негізгі жаяу маусым маусымнан қазанға дейін созылады, бірақ нақты жағдай күнтізбеден маңыздырақ. Маусымда солтүстік беткейде қар сақталуы мүмкін. Қыркүйек пен қазанда түнгі үсік және жаңа мұз болуы ықтимал.

Ең тұрақты жағдай әдетте шілдеде, тамызда және қыркүйектің басында болады. Осы кезеңнің өзінде жолға шығар алдында 2500, 3300 және 3950 метр биіктіктердегі жауын-шашын, температура мен жел болжамын тексеру керек.

Қыста және көктемде солтүстік беткейде көшкін қаупі болуы мүмкін. Жазғы GPS-трек қысқы бағыттың қауіпсіз екенін растамайды.

Қалың қар жауғаннан кейін өрлеуді кейінге қалдырған дұрыс. Басқа адамдардың іздері беткейдің тұрақты екенін білдірмейді.

Жолда не көруге болады?

Алғашқы негізгі нүкте - Үлкен Алматы көлі. Көлден жоғары орналасқан жолдан су айдыны бөгет жағындағы көрініске қарағанда кеңірек көрінеді.

Келесі көрнекті орын - Жосалы-Кезең асуы. Ол Озерное және Проходное шатқалдарын байланыстырады. Мұнда ғарыш сәулелерін зерттейтін биік таулы ғылыми станция орналасқан.

Шыңнан Проходное және Озерное шатқалдары, Үлкен Алматы шыңы, Қаныш Сәтбаев шыңы, Озерный және Легостаев шыңдары, сондай-ақ Алматы-Алагир массиві көрінеді. Ауа таза болса, Солтүстік Тянь-Шаньның алыстағы жоталарын да көруге болады.

Шыңда қазақстандық альпинистерге арналған естелік тақтайшалар орнатылған. Олар салыстырмалы түрде қолжетімді биік тау шыңдарының өзі тәртіп пен табиғи жағдайға құрметпен қарауды талап ететінін еске салады.

Турист шыңы туралы қызықты деректер

Шыңға алғаш рет 1942 жылы көтерілген деп есептеледі. Оның атауын Іле Алатауының бағыттарын зерттеген алматылық тау туристерімен байланыстырады.

Турист шыңы Үлкен Алматы шыңынан шамамен 270 метр биік. Бірақ қала жағынан Үлкен Алматы шыңы орналасуы мен пирамидаға ұқсас пішініне байланысты ірірек көрінеді.

Ғарыш станциясынан шыңға дейін шамамен 2,7 км ғана. Сондықтан бұл бөлік Алматы маңындағы 4000 метрге жуық биіктікке апаратын ең қысқа жаяу көтерілулердің бірі деп аталады.

Асудан басталатын қысқа қашықтық бағытты жеңіл етіп көрсетеді. Бірақ осы 2,7 км ішінде шамамен 650 метр биіктік жинау керек және жолдың көп бөлігі тік беткеймен өтеді.

Турист шыңына не алу керек?

Аяқ киім тастар мен сусымалы беткейде жақсы ұстауы керек. Аяққа үйренген треккинг етігі немесе табаны бедерлі берік жорық аяқ киімі жарайды.

Треккинг таяқтары, маңдай шамы, жаңбырлық, жылы қабат, желден қорғайтын күрте, қолғап және жылы бас киім қажет. Жаздың өзінде шыңдағы температура нөлге жуық болуы мүмкін.

Күннен қорғайтын көзілдірік, ультракүлгін сәуледен қорғайтын крем және бас киім міндетті. Биіктікте, әсіресе қар болған кезде, күн сәулесінің әсері күшейеді.

Сонымен қатар дәрі қобдишасы, құтқару көрпесі, тамақ қоры, су, навигация құралы және пауэрбанк қажет. Соңғы сусымалы бөлікте каска киген дұрыс.

Су мөлшерін толық бағытқа есептеңіз. Су қорын толықтыру мүмкіндігіне сенуге болмайды. Табиғи су көздерінен алынған суды тазарту қажет.

Қорытынды

Алматыдағы Турист шыңына Үлкен Алматы көлі мен Ғарыш станциясы арқылы өтетін бағыттың ұзындығы шамамен 34-36 км және ол 3954 метр биіктікке көтеріледі. Бағыт бірқалыпты қарқынды сақтайтын, хал-жағдайын бақылайтын және қажет кезде кері бұрылу туралы шешім қабылдай алатын дайын қатысушыларға арналған.

Пайдаланылған дереккөздер

Көтерілу бағытының GPS-трегі мен биіктік профилі - wikiloc.com, Ғарыш станциясы - Турист шыңы

Биіктікке бейімделу жөніндегі ұсынымдар - cdc.gov, High-Altitude Travel and Altitude Illness