Қара сарқырама мен Мемориалға жорық

Қара сарқырамаға жорық - Шымбұлақтан Тұйықсу алқабына апаратын қысқа тау бағыты. Ол Медеу мен Алматыға жақын орналасқан Кіші Алматы шатқалының жоғарғы бөлігімен өтеді.

Жолда жұмыс істеп тұрған Тұйықсу альпинистер лагерін, Кіші Алматы өзенін, Іле Алатауының жартасты қабырғаларын және Тауда қаза тапқандар мемориалын көруге болады. Бағыттың соңғы нүктесі теңіз деңгейінен шамамен 2650 метр биіктікте орналасқан.

Қара сарқырама қар белсенді еритін кезеңде ерекше әсерлі көрінеді. Оның ағыны маусымға байланысты, сондықтан жорық алдында жыл мезгілі мен жауын-шашын мөлшерін ескеру қажет.

Бағыттың негізгі сипаттамалары

• Аудан: Алматы таулары, Іле Алатауы

• Шатқал: Кіші Алматы

• Алқап: Тұйықсу

• Бағыттың басталуы: Шымбұлақ тау курорты

• Сарқырамаға дейінгі қашықтық: шамамен 3,2 км

• Барып-қайту қашықтығы: шамамен 6,5-7 км

• Шымбұлақтың биіктігі: шамамен 2200 м

• Қара сарқырама орналасқан биіктік: шамамен 2650 м

• Сарқыраманың биіктігі: шамамен 30 м

• Биіктік айырмасы: шамамен 450 м

• Ұзақтығы: аялдамалармен бірге 3-5 сағат

• Күрделілігі: негізгі жолда жеңіл, сарқырамаға жақындағанда орташа

• Негізгі нүктелер: Шымбұлақ, Тұйықсу альпинистер лагері, Қара сарқырама және Тауда қаза тапқандар мемориалы

Қашықтық таңдалған соқпақ пен қосымша аялдамаларға байланысты сәл өзгеруі мүмкін.

Қара сарқырама қайда орналасқан

Қара сарқырама Тұйықсу алқабында, Кіші Алматы шатқалының жоғарғы бөлігінде орналасқан. Бұл Медеу мен Шымбұлақ маңындағы, Алматының орталық бөлігінен шамамен 20 шақырым жердегі таулы аудан.

Сарқырама Тұйықсу альпинистер лагерінен сәл жоғары орналасқан. Ол Горельник сілемі жағынан ағып келіп, қара түсті жартас қабырғасымен төмен құлайтын бұлақтан пайда болады.

Сарқырама атауын ылғалды жартастардың қараға жақын түсіне байланысты алған. Су құламасының биіктігі шамамен 30 метр, ал орынның өзі теңіз деңгейінен шамамен 2650 метр биіктікте орналасқан.

Шымбұлақтағы бағыттың басталуы

Бағыттың жаяу бөлігі шамамен 2200 метр биіктікте орналасқан Шымбұлақ тау курортынан басталады. Мұнда Медеуден аспалы жолмен немесе жорық күні қолжетімді көлікпен жетуге болады.

Шымбұлақтан бағыт Кіші Алматы шатқалымен жоғары қарай өтеді. Жолдың негізгі бөлігі Кіші Алматы өзенінің бойындағы кең тау жолымен жүреді.

Бұл бөліктен Іле Алатауының жартасты беткейлері мен қарлы шыңдары көрінеді. Жол біртіндеп биіктейді, ал құрғақ және қарсыз жағдайда техникалық күрделі кедергілер болмайды.

Шамамен 2 км-ден кейін Тұйықсу альпинистер лагеріне қарай бұрылыс бар. Одан әрі бағыт өзенге түсіп, көпір арқылы арғы бетке өтеді.

Тұйықсу альпинистер лагері

Тұйықсу альпинистер лагері Шымбұлақтан жоғары, Кіші Алматы шатқалының орталық бөлігінде орналасқан. Бұл Қазақстан альпинизмінің тарихымен байланысты жұмыс істеп тұрған спорт базасы.

Лагерьде жаңадан бастаған және тәжірибелі альпинистер дайындықтан өтеді. Осы жерден Мыңжылқыға, Тұйықсу мұздығына, биік таулы станцияларға және айналадағы шыңдарға бағыттар басталады.

Жорық кезінде қатысушылар альпинистер лагерінің аумағы жанынан өтеді. Белгіленген ережелерді сақтау, рұқсатсыз қызметтік аймақтарға кірмеу және жаттығуларға кедергі келтірмеу қажет.

Альпинистер лагерінен Қара сарқырамаға дейін шамамен бір шақырым қалады.

Қара сарқырамаға жақындау

Альпинистер лагерінен кейін бағыт шатқалмен жоғары қарай жалғасады. Алдымен соқпақ салыстырмалы түрде тегіс бөлікпен өтіп, кейін бұлақ арнасына жақындайды.

Жолдың соңғы бөлігі негізгі жолдан күрделірек. Мұнда тастар, ылғалды топырақ және шағын жартас кертпесі кездеседі. Жаңбырдан кейін немесе қар еріген кезде жер тайғақ болуы мүмкін.

Құлап жатқан судың дәл астына бармаған дұрыс. Жартас қабырғасынан тас құлауы мүмкін, ал сарқырама маңындағы ылғалды жерлер тайғақ болады.

Қыста және ерте көктемде сарқырама қуысында қар мен мұз сақталуы мүмкін. Мұндай жағдайда бағыттың күрделілігі артады.

Қара сарқырама қандай

Қара сарқыраманың биіктігі шамамен 30 метр. Су қара түсті жартас қабырғасымен ағып, шатқалдың ашық бөліктерімен айқын контраст жасайды.

Сарқырама тұрақты емес. Ең күшті ағынды әдетте мамыр мен маусым айларында, тауда қар белсенді еріген кезде көруге болады. Ұзақ жауын-шашыннан кейін су мөлшері де көбейеді.

Жаздың екінші жартысында ағын жиі әлсірейді. Құрғақ кезеңде су толығымен дерлік жоғалып, сарқыраманың орнында ылғалды қара жартас қана қалуы мүмкін.

Сондықтан кез келген күні суы мол сарқыраманы көруге кепілдік жоқ. Жорық алдында бағыттың қазіргі жағдайын нақтылап алған дұрыс.

Тауда қаза тапқандар мемориалы

Сарқырамаға барғаннан кейін бағыт Тұйықсудың негізгі жолына қайтады. Жолда Тауда қаза тапқандар мемориалына баруға болады.

Мемориал 1999 жылы Қазақстанның альпинистік қауымдастығы өкілдері жинаған қаражатқа салынған. Ол тау жорықтары мен өрлеулерінен оралмаған альпинистерге, туристерге және саяхатшыларға арналған.

Мемориалдық тақталарда қаза тапқандардың есімдері жазылған. Мұнда жыл сайын альпинистер, спорт ардагерлері және туыстары қатысатын еске алу шаралары өтеді.

Бұл еске алу орны болғандықтан, мемориал маңында тыныштық сақтап, аумаққа құрметпен қарау керек.

Бағыттың күрделілігі

Бағыттың негізгі бөлігі кең тау жолымен өтеді және құрғақ, қарсыз жағдайда альпинистік дайындықты қажет етпейді. Алайда тұрақты биіктікке көтерілу физикалық жүктеме түсіреді.

Ең күрделі бөлік - сарқырамаға соңғы жақындау. Мұнда тастар мен ылғалды топырақпен жүріп, кейбір жерлерде шағын жартас кертпесінен өту керек.

Бағыт мына қатысушыларға қолайлы:

• белсенді жаңадан бастаушыларға;

• бастапқы физикалық дайындығы бар туристерге;

• бірнеше сағат тауға көтеріле алатын қатысушыларға;

• құрғақ ауа райында жасөспірімдері бар отбасыларға.

Жаңбырдан кейін, қар немесе мұз болған кезде жорық айтарлықтай қиындайды.

Қара сарқырамаға қашан барған дұрыс

Қара сарқыраманың суы мол кезін көру мүмкіндігі әдетте мамыр мен маусымда жоғары болады. Бұл кезеңде қардың еруінен су ағыны күшейеді.

Жазда бағыт серуендеуге қолайлы болып қалады, бірақ шілде мен тамызда сарқыраманың суы азаюы немесе уақытша кебуі мүмкін.

Күзде су мөлшері жауын-шашынға байланысты. Құрғақ ауа райында жартаста шағын бұлақ қана қалуы мүмкін.

Қыста сарқырама ішінара қатады. Жол мен соңғы жақындау бөлігінде мұз және қар пайда болады. Қысқы жорық алдында ауа райын, соқпақтың жағдайын және көшкін қаупін тексеру қажет.

Бағыттағы қауіпсіздік

Жолға шығар алдында ауа райы болжамын және Шымбұлақтан жоғарыдағы жолдың жағдайын тексеріңіз.

Негізгі ережелер:

• Найзағай немесе қатты жаңбыр кезінде бағытқа шықпау.

• Сарқыраманың астына жақындамау.

• Ылғалды жартас қабырғасымен көтерілмеу.

• Тасты және мұзды бөліктерден абайлап өту.

• Альпинистер лагерінің жабық аймақтарына кірмеу.

• Ауа райы күрт нашарласа, жолды жалғастырмау.

• Барлық қоқысты өзіңізбен бірге алып кету.

Қарлы кезеңде көшкін қаупін бөлек бағалау қажет. Шымбұлаққа жақын орналасуы биік таулы бағытты толық қауіпсіз етпейді.

Жиі қойылатын сұрақтар

Шымбұлақтан Қара сарқырамаға дейін қанша шақырым?

Бір бағыттағы қашықтық шамамен 3,2 км. Барып-қайтатын толық бағыт шамамен 6,5-7 км.

Қара сарқырама қандай биіктікте орналасқан?

Сарқырама теңіз деңгейінен шамамен 2650 метр биіктікте орналасқан.

Сарқыраманың биіктігі қандай?

Су құламасының биіктігі шамамен 30 метр.

Неліктен сарқырама Қара деп аталады?

Атауы су ағатын жартастардың қара түсімен байланысты.

Сарқыраманың суы қай кезде мол болады?

Ең күшті ағын әдетте мамыр мен маусымда байқалады. Кейін сарқырама әлсіреуі немесе кебуі мүмкін.

Жолда не көруге болады?

Бағыт Шымбұлақ пен Тұйықсу алқабы арқылы өтеді. Жолда туристер Тұйықсу альпинистер лагерін, Қара сарқыраманы және Тауда қаза тапқандар мемориалын көреді.

Жорық қанша уақыт алады?

Демалыс, суретке түсу және мемориалға баруды қоса алғанда, бағытқа 3-5 сағат жоспарлаған дұрыс.

Бағыт жаңадан бастаушыларға қолайлы ма?

Құрғақ ауа райында бағыт белсенді жаңадан бастаушыларға қолайлы болуы мүмкін. Сарқырамаға соңғы жақындау кезінде тастар мен ылғалды топыраққа байланысты сақ болу қажет.

Қорытынды

Қара сарқырамаға жорық бір күнде Кіші Алматы шатқалының бірнеше маңызды орнын көруге мүмкіндік береді. Бағыт Шымбұлақтан жұмыс істеп тұрған Тұйықсу альпинистер лагері арқылы шамамен 2650 метр биіктіктегі маусымдық сарқырамаға апарады.

Кері жолда Тауда қаза тапқандар мемориалына баруға болады. Жалпы қашықтық шамамен 6,5-7 км, ал жорыққа 3-5 сағат жоспарлаған дұрыс.

Бағыттың басты ерекшелігі - сарқыраманың маусымдылығы. Күшті су ағынын көру үшін ең қолайлы кезең әдетте мамыр мен маусым айларына келеді.